Çocuk sahibi olmak isteyen ve bu yolda güçlük çeken çiftlerin en çok sordukları sorulardan biri şudur: “Bize tüp bebek mi, yoksa aşılama mı uygun?” Bu iki yöntem arasındaki tercih; çiftin yaşına, kısırlık nedenine, geçirilen tedavi süreçlerine ve genel sağlık durumuna göre şekillenir. Üreme tıbbında tek bir formül yoktur; doğru tedavi, her çift için ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken bireysel bir karardır. Bu yazıda, Türkiye’deki güncel tıp kılavuzları ve TÜYÜTEK (Türkiye Yardımcı Üreme Teknikleri Derneği) verileri ışığında her iki yöntemi karşılaştırıyor, hangi durumda hangisinin öne çıktığını anlaşılır bir dille açıklıyoruz.
Tüp Bebek ve Aşılama Nedir? Temel Kavramlar
İntrauterin İnseminasyon (IUI) — Aşılama Tedavisi Nedir?
Aşılama tedavisi, tıbbi adıyla intrauterin inseminasyon (IUI), hazırlanmış ve yoğunlaştırılmış spermin özel bir ince kateter aracılığıyla doğrudan rahim içine bırakılması işlemidir. Amaç, spermin yumurtaya ulaşma yolunu kısaltmak ve döllenme ihtimalini artırmaktır. Doğal yolların hafifçe desteklendiği bu yöntem, görece basit ve hastane yatışı gerektirmeyen bir uygulama olduğu için çoğu zaman ilk tercih edilen yardımcı üreme yöntemidir.
In Vitro Fertilizasyon (IVF) — Tüp Bebek Tedavisi Nedir?
Tüp bebek tedavisi, IVF olarak da bilinen in vitro fertilizasyon, yumurta ile spermin vücut dışında — laboratuvar ortamında — döllenmesi ve oluşan embriyonun rahim içine transfer edilmesi esasına dayanır. Yumurtalıkları uyarmak için ilaç tedavisi, yumurta toplama işlemi, embriyo kültürü ve transfer aşamalarından oluşan bu süreç daha kapsamlı bir tıbbi müdahale gerektirmekle birlikte, başarı oranları aşılamaya kıyasla önemli ölçüde daha yüksektir.
İki Yöntem Arasındaki Temel Farklar
Aşılama; döllenmenin hâlâ vücut içinde, doğal koşullarda gerçekleştiği, daha az invazif ve maliyeti daha düşük bir yöntemdir. Tüp bebek ise döllenmenin laboratuvarda sağlandığı, daha fazla ilaç kullanımı ve tıbbi prosedür içeren ancak daha yüksek gebelik şansı sunan bir tedavidir. Hangi yöntemin uygun olduğu, çiftlere özgü tanısal bulgulara göre belirlenir.
Tüp bebek tedavisi hakkında bilmeniz gerekenler ile ilgili yazımıza linki tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Aşılama (IUI) Tedavisi Kimler İçin Uygundur?
Aşılama İçin Gerekli Koşullar Nelerdir?
Aşılama tedavisinin uygulanabilmesi için en temel koşul, en az bir tüpün açık ve işlevsel olmasıdır. Bunun yanı sıra kadının over rezervinin yeterli düzeyde bulunması, rahim içi yapının normal olması ve sperm parametrelerinin belirli bir eşiğin üzerinde seyretmesi gerekir. Açıklanamayan kısırlık, hafif erkek faktörü ve rahim ağzı sorunları aşılama için klasik endikasyonlar arasında yer alır.
Aşılamada Başarı Şansını Etkileyen Faktörler
Aşılama tedavisinde başarı oranı çeşitli faktörlere bağlı olarak değişir. Kadının yaşı bu faktörlerin başında gelir; 35 yaş altında tek bir denemede gebelik oranı yüzde 10-20 arasında seyrederken, ileri yaşlarda bu oran belirgin biçimde düşer. Hazırlanan spermdeki hareketli sperm sayısı (inseminasyon sonrası total motil sperm sayısının 5-10 milyonun üzerinde olması), yumurtlama zamanlamasının doğruluğu ve endometrial kalınlık da başarıyı doğrudan etkileyen parametreler arasındadır.
Kaç Kez Aşılama Denemesi Yapılmalıdır?
TÜYÜTEK ve uluslararası kılavuzlar, aşılama tedavisinin gebe adaylarına genellikle 3-6 siklus uygulanmasını önermektedir. Üç başarısız denemeden sonra tüp bebek tedavisine geçişin değerlendirilmesi gerektiği kabul görmüş bir yaklaşımdır. Özellikle 38 yaş üstünde veya over rezervi düşük kadınlarda daha fazla zaman kaybetmemek adına bu geçiş kararı daha da erkene alınabilir.
Aşılama tedavisi hakkında daha detaylı bilgi için linkteki yazımıza göz atabilirsiniz.
Tüp Bebek (IVF) Tedavisi Kimler İçin Uygundur?
Tüp Bebek İçin Mutlak Endikasyonlar
Her iki tüpün de tıkalı ya da çıkarılmış olması, ağır erkek faktörü kısırlığı (özellikle cerrahi yöntemle sperm elde edilmesi gereken azospermi durumları), ileri evre endometriozis ve tekrarlayan aşılama başarısızlığı tüp bebek tedavisinin kesin olarak endike olduğu durumlar arasında sayılabilir. Bu olgularda aşılama ile zaman kaybetmek yerine doğrudan IVF’e geçilmesi hem daha etkin hem de daha fayda/maliyet dengeli bir yaklaşımdır.
İleri Anne Yaşı ve Tüp Bebek Kararı
Üreme tıbbında 35 yaş, over rezervi ve yumurta kalitesinin hızla düşmeye başladığı bir eşik olarak kabul edilmektedir. 38 yaş ve üzerindeki kadınlarda aşılamanın başarı oranları oldukça sınırlı kalırken, tüp bebek tedavisi ek teknikler (blastosist kültürü, preimplantasyon genetik test) sayesinde anlamlı ölçüde daha yüksek gebelik şansı sunmaktadır. Bu nedenle ileri yaştaki kadınlarda gecikmeyi en aza indirmek amacıyla aşılama atlanarak doğrudan IVF planlanması yapmak çoğu zaman daha isabetli bir karardır.
Erkek Faktörü Kısırlığında Hangi Tedavi Seçilmeli?
Kısırlık vakalarının yaklaşık %40’ında erkek faktörü belirleyici rol oynamaktadır. Sperm sayısı, hareketliliği ve morfolojisi, hangi tedavinin uygun olduğunu doğrudan etkiler.
Hafif ve Orta Derecede Sperm Problemlerinde Aşılama
Sperm yıkama ve yoğunlaştırma işleminin ardından inseminasyon için yeterli sayıda hareketli sperm elde edilebiliyorsa aşılama mantıklı bir ilk adım olabilir. Sperm sayısının mililitrede 10-15 milyonun üzerinde olduğu ve hareketlilik yüzdesinin kabul edilebilir düzeyde seyrettiği hafif-orta dereceli erkek faktörü vakalarında IUI makul bir seçenek olmaya devam etmektedir.
Ağır Sperm Bozukluklarında (Azoospermi, Ağır Oligospermi) Tüp Bebek ve ICSI
Menide hiç sperm bulunmaması anlamına gelen azospermi ya da sperm sayısının çok düşük olduğu ağır oligospermi vakalarında aşılama bir seçenek değildir. Bu durumda tüp bebek tedavisine ek olarak ICSI (tek sperm enjeksiyonu) yöntemi uygulanır; tek bir sağlıklı sperm mikroskop altında doğrudan yumurta hücresine enjekte edilir. Gerektiğinde testiküler biyopsi (TESE/micro-TESE) ile cerrahi sperm elde edilmesi de bu sürecin bir parçası olabilir.
Tüp Bebek ve Aşılama Tedavilerinde Başarı Oranları
Başarı oranları, kliniklerin raporlama yöntemlerine ve hasta profiline göre farklılık gösterse de genel tabloya bakıldığında aşılama tedavisinde her deneme başına kümülatif gebelik oranının %10-20 arasında seyrettiği görülmektedir. Tüp bebek tedavisinde ise transfer başına klinik gebelik oranı, 35 yaş altı kadınlarda % 40-50’ye kadar çıkabilmektedir; bu oran yaşla birlikte kademeli olarak azalmaktadır. TÜYÜTEK’in yayımladığı ulusal verilere göre Türkiye’deki IVF merkezlerinin ortalama başarı oranları Avrupa ortalamasıyla uyumlu bir seyir izlemektedir.
Tedavi Süreçleri Nasıl İşler?
Aşılama Tedavisinin Aşamaları
Aşılama tedavisi genellikle adet döngüsünün 2-3. günü başlayan hafif yumurtlama ilaçlarıyla (klomifen sitrat veya düşük doz gonadotropin) başlar. Yumurta gelişimi ultrasonla takip edilir; yumurta olgunlaştığında tetikleyici ilaç yapılarak 34-36 saat sonra inseminasyon uygulanır. Tüm süreç yaklaşık 12-14 gün sürer ve işlem sırasında herhangi bir anestezi gerekmez.
Tüp Bebek Tedavisinin Aşamaları
Tüp bebek tedavisi; yumurtalıkları uyarmak için yaklaşık 10-12 günlük ilaç enjeksiyonlarını, ardından kısa sedasyon altında gerçekleştirilen yumurta toplama işlemini, laboratuvarda döllenme ve embriyo kültürünü, son olarak da birkaç dakikada tamamlanan embriyo transferini kapsar. Transfer sonrası iki haftalık bekleme süresi gebelik testinin yapıldığı bu sürecin son halkasıdır. Modern tüp bebek merkezlerinde vitrifikasyon (hızlı dondurma) yöntemi sayesinde fazla embriyolar ilerideki kullanım için güvenle saklanabilmektedir.
Tüp Bebek ve Aşılama Tedavilerinde Riskler ve Yan Etkiler
Her tıbbi müdahalede olduğu gibi yardımcı üreme teknikleri de bazı riskler barındırır. Over hiperstimülasyon sendromu (OHSS), yumurtalıkların aşırı uyarılmasına bağlı gelişen ve karın ağrısı, şişkinlik, nadiren de ciddi sıvı birikimi ile kendini gösteren bir tablodur. Hafif OHSS oldukça yaygın olmakla birlikte ciddi formları görece nadirdir ve deneyimli merkezlerde uygulan “freeze-all” (tüm embriyoları dondur) stratejisiyle büyük ölçüde önlenebilmektedir. Ayrıca bu durumlarda Çoğul gebelik riski de göz ardı edilmemelidir; bu nedenle günümüzde tek embriyo transferi politikası giderek yaygınlaşmaktadır.
Tüp Bebek mi, Aşılama mı? Karar Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Bu kararı vermeden önce çiftin kapsamlı bir üreme sağlığı değerlendirmesinden geçmesi gerekir. Kadın için over rezervi testleri (AMH, antral folikül sayımı), tüp açıklığını gösteren histerosalpingografi (HSG) ve rahim içi yapıyı değerlendiren sonohisterografi; erkek için ise semen analizi temel tetkikler arasında yer alır. Bu testlerin bulguları, doktorun hangi tedavinin daha uygun olduğuna ilişkin kararını somut verilere dayandırmasını sağlar. Zaman faktörü de bu denklemin önemli bir parçasıdır: yaş ilerledikçe over rezervi azaldığından, deneme yanılma süreçlerine fazla zaman harcamak gebelik şansını olumsuz etkileyebilir.
Sık Sorulan Sorular
Aşılama mı Daha Kolay, Tüp Bebek mi Daha Etkili?
Her ikisi de doğrudur; ancak buradaki asıl soru “hangisi benim durumum için doğru?” olmalıdır. Aşılama daha az invazif ve daha erişilebilir bir yöntemdir; ancak belirli koşulların sağlandığı vakalarda anlamlı bir başarı şansı sunar. Tüp bebek ise daha kapsamlı bir süreç gerektirmekle birlikte pek çok endikasyonda açık ara daha yüksek başarı oranları sağlar.
SGK Tüp Bebek ve Aşılama Tedavilerini Karşılıyor mu?
Türkiye’de Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), belirli koşulları karşılayan çiftlere tüp bebek tedavisinde kısmi geri ödeme sağlamaktadır. Bu koşullar arasında evli olma şartı, kadının yaşı ve daha önce uygulanan tedavi sayısı gibi kriterler yer almaktadır. Güncel SGK geri ödeme koşullarının değişkenlik gösterebileceği göz önünde bulundurularak, başvuru öncesi durumunuzu ilgili kurumlarla teyitleşmeniz tavsiye edilir.
Ankara’da Tüp Bebek ve Aşılama Danışmanlığı: Kliniğimizde Size Nasıl Yardımcı Olabiliriz?
Ankara’daki merkezimizde, çocuk sahibi olmak isteyen çiftlere kapsamlı bir üreme sağlığı değerlendirmesi sunuyoruz. Over rezervi testlerinden semen analizine, HSG’den ileri genetik tetkiklere kadar tüm tanısal süreç merkezimizde tek çatı altında yürütülmektedir. Aşılama mı yoksa tüp bebek mi sorusunun yanıtını sizinle birlikte, veriye dayalı ve aceleci olmadan değerlendiriyor; tedavi sürecinizin her adımında yanınızda oluyoruz. İlk görüşme randevusu için iletişim sayfamızı ziyaret edebilir ya da bizi telefonla arayabilirsiniz.
Sonuç
Tüp bebek ile aşılama arasındaki tercih, yüzeysel bir karşılaştırmanın çok ötesinde, tıbbi verilere dayalı kişiselleştirilmiş bir değerlendirme gerektirmektedir. Hiçbir çift aynı değildir; aynı tanıyı taşıyan iki çiftte bile tedavi yolları birbirinden farklı olabilir. Önemli olan, doğru soruları sormak ve doğru ellerde değerlendirilmektir. Eğer siz de ne zaman başlayacağınıza, hangi yöntemin size uygun olduğuna karar veremiyorsanız, bir üreme sağlığı uzmanıyla görüşmek bu belirsizliği gidermenin en sağlıklı adımı olacaktır.
Açıklamalar
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.
Bu metin ve web sitemizdeki diğer blog yazılarımız konu hakkındaki ulusal ve uluslararası güvenilir kaynaklar esas alınarak İnfertilite ve Tüp Bebek alanında faaliyet gösteren ve aynı zamanda Novaart Tüp Bebek Merkezi Mesul Müdürlüğü görevini de yürüten Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Hatice Altuntaş’ın editörlüğünde yazılmaktadır.
İletişim Bilgileri:
İnfertilite, Tüp Bebek ve Kadın Sağlığı İle İlgili her konuda çekinmeden bize Ulaşın:
Op. Dr. Hatice Altuntaş, İnfertilite ve Tüp Bebek Uzmanı
Tel: +90 505 304 60 99
Üreme sağlığı, infertilite ve tüp bebek ile ilgili yaptığım sosyal medya paylaşımlarım ve bilgilendirme videolarım için Instagram hesabımı ve YouTube kanalıma göz atabilirsiniz.
https://www.youtube.com/@Op.Dr.HaticeAltuntaş
https://www.instagram.com/op.dr.haticealtuntas
Kaynakça
Türkiye Yardımcı Üreme Teknikleri Derneği (TÜYÜTEK). Ulusal Yardımcı Üreme Teknikleri Kılavuzu. 2022.
Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (TJOD). İnfertilite Tanı ve Tedavi Rehberi. 2021.
Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine (ASRM). Intrauterine insemination: a committee opinion. Fertil Steril. 2023;119(1):30-38.
Zegers-Hochschild F, et al. The International Glossary on Infertility and Fertility Care. Fertil Steril. 2017;108(3):393-406.
European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE). Guideline on the Management of Female Fertility Preservation. 2020.
Demirol A, Gurgan T. Comparison of different gonadotrophin preparations in intrauterine insemination cycles for the treatment of unexplained infertility. Hum Reprod. 2007;22(1):97-100.
Türkiye Cumhuriyeti Sosyal Güvenlik Kurumu. Yardımcı Üreme Teknikleri Geri Ödeme Kriterleri. 2023.
